Er is iets moois aan de hand in de wereld van persoonlijke ontwikkeling en bewustzijn. Steeds meer mensen voelen de roep naar dieper werk. Ze willen niet langer pleisters plakken op oude wonden. Ze willen de wortels begrijpen. Ze zoeken naar wat er in hun systeem leeft en wat er van generatie op generatie wordt doorgegeven, wat loyaliteiten hen onbewust sturen, waar de verstrikkingen zitten die hun leven vorm geven zonder dat ze het zelf zien.

Dat verlangen is oprecht, het is mooi en het is zelfs heilig te noemen...precies dat maakt de keerzijde zo pijnlijk om te benoemen.

Het onbenoembare wordt voor iedereen toegankelijk

Systemisch werk is de afgelopen jaren groot geworden. Wat ooit een nichevakgebied was ;diep geworteld in de filosofie van Bert Hellinger, verder ontwikkeld door mensen als Jan Jacob Stam, Franz Ruppert, Stephan Hausner en anderen  heeft zijn weg gevonden naar coaches, trainers, therapeuten en HR-managers.

 Dat is op zichzelf niet verkeerd. De verspreiding van kennis is goed. Maar er is een verschil tussen verspreiding en verdunning.

Want tegelijkertijd zijn er weekendcursussen, driedaagse opleidingen, online modules en certificaten die mensen in korte tijd "opstellingen facilitator" of "systemisch coach" maken. En die mensen die met de beste bedoelingen, dat wil ik echt benadrukken, gaan aan het werk ....met echte mensen... in echte systemen...met echte pijn.

Wat er dan kan gebeuren, is dat er gegraven wordt in een grond die men niet kent. Dat er krachten worden aangeroepen die men niet kan houden. Dat iemand een opstelling verlaat met meer verwarring dan waarmee hij binnenkwam, zonder begeleiding, zonder integratie, zonder dat de opsteller weet wat hij heeft losgemaakt. Dat is geen hypothetisch risico. Dat is iets wat dagelijks gebeurt.

Wat systemisch werk werkelijk is én vraagt

Systemisch werk is geen techniek. Het is geen methode die je leert en vervolgens toepast. Het is een manier van waarnemen, van zijn, van aanwezig zijn in wat er is zónder het te willen sturen, oplossen of verbeteren.

Het vraagt om een fundamenteel getraind vermogen tot oordeelloosheid en het kunnen zijn in "het lege midden" Niet als houdingsgebod van buiten "ik moet niet oordelen" maar als iets wat van binnenuit gekend is. Wie zijn eigen pijn, schaamte, afwijzing, loyaliteiten en verstrikkingen niet diepgaand heeft doorleefd, brengt ze onvermijdelijk de ruimte in. Ze kleuren wat hij ziet. Ze sturen wat hij faciliteert. En de vraagsteller draagt de gevolgen.

Bert Hellinger zei het al vroeg: de opsteller moet in de kennende ruimte kunnen staan. Dat is een ruimte die niet wordt gecreëerd door kennis of techniek, maar door aanwezigheid, door innerlijk gezag, door een jarenlang geoefend vermogen om het veld te lezen zonder er zelf de bepalende kracht in te worden.

Dat leer je niet in een weekend....Dat leer je niet in een jaar.

Dat leer je door jezelf bloot te stellen aan het veld ; als vraagsteller, als representant... als iemand die de moed heeft om steeds opnieuw naar zichzelf te kijken. Niet eenmalig. Niet als afgerond hoofdstuk, maar als een doorlopende praktijk van zelfontwikkeling die nooit ophoudt.

De schade die onzichtbaar is én juist daardoor zo groot

Het gevaarlijke aan schade in systemisch werk is dat ze niet altijd direct zichtbaar is. Een slecht uitgevoerde operatie laat littekens achter. Een mislukte opstelling laat soms alleen verwarring achter, of een vaag gevoel van "het klopte niet." Iemand die zijn eigen thema's nog niet heeft doorleefd, kan onbewust een cliënt in een patroon drukken dat bij hém hoort, niet bij haar.

Systemisch werk raakt de diepste lagen van het menselijk systeem: bindingen aan ouders, loyaliteiten aan voorouders, trauma dat over generaties werd doorgegeven, de plek die iemand inneemt of niet inneemt in zijn of haar systeem. Dat zijn geen abstracties. Dat zijn de dragende krachten van iemands leven.

Wanneer een onvoldoende getrainde opsteller hierin ingrijpt (met de beste bedoelingen) kan hij of zij een beweging in gang zetten die vervolgens niet meer wordt begeleid. Een representant die in een diepe regressie gaat en zonder afsluiting de zaal verlaat. Een vraagsteller die naar huis gaat met een open wond en geen woorden om het te plaatsen. Een "inzicht" dat eigenlijk de projectie van de facilitator was, maar die de vraagsteller als waarheid heeft meegenomen.

Dit is geen theorie. Dit zijn verhalen die ik ken. Die we allemaal kennen als we eerlijk zijn.

De marketingmist en de schijn van diepte

Er is nog iets wat benoemd moet worden, ook al is het ongemakkelijk.

In een tijd waarin zichtbaarheid via sociale media en professionele websites de standaard is geworden, is het relatief eenvoudig om een indruk van kwaliteit te creëren die niet noodzakelijkerwijs door inhoud wordt gedragen. Mooie foto's in zachte tinten. Teksten over "transformatie," "authenticiteit" en "jouw diepste waarheid." Een curriculum vol mooiklinkende opleidingen. Een website die straalt van zorg en intentie.

Dat alles kan oprecht zijn. Maar het kan ook een façade zijn.

En het lastige is: voor een vraagsteller die voor het eerst de drempel over gaat naar systemisch werk, is het bijna onmogelijk om het onderscheid te maken. Ze worden getrokken door de uitstraling, door het gevoel dat deze persoon hen begrijpt, door de hoop dat hier eindelijk de diepte te vinden is waarnaar ze zo lang hebben gezocht.

De vraag die ik hier wil stellen, is niet: wie heeft het goede recht om zichzelf opsteller te noemen? Die vraag is bijna niet te beantwoorden, want er is geen beschermde beroepstitel, geen centrale kwaliteitsstandaard die werkelijk tanden heeft.

De vraag die ik wil stellen is: 

wat voel jij als jij tegenover je vraagsteller zit? Ben jij iemand die in staat is te dragen wat er loskomt? Ben jij iemand die zijn eigen systeem kent  niet perfect, maar diepgaand? Ben jij bereid te zeggen "hier kom ik mijn grens tegen" in plaats van door te gaan?

Die eerlijkheid is het begin van kwaliteit.

Vakmanschap als spirituele discipline

Echt systemisch vakmanschap is geen combinatie van vaardigheden. Het is een levenshouding. Het is de bereidheid om jezelf steeds opnieuw te onderwerpen aan het proces dat je anderen aanbiedt. Het is supervisie zoeken, niet uit verplichting, maar omdat je weet dat blinde vlekken onvermijdelijk zijn en je ze wilt zien. Het is intervisie, leergangen, verdere verdieping, niet als afvinklijst voor een certificering, maar als levend engagement met het vak.

Het is de eerbied voor wat het werk werkelijk is: contact met het zielenlandschap van een mensenleven. Met de draden die lopen van haar naar haar ouders, naar hun ouders, naar wat er in de generaties daarvoor werd gedragen en nooit benoemd. Met de krachten van uitsluiting, onderbreking, loyaliteit en liefde die in elk systeem aanwezig zijn.

Dat vergt ambacht. Geduld. Jarenlange oefening in het onderscheid tussen wat van jou is en wat van de vraagsteller. Jarenlange oefening in stilte, in aanwezigheid, in het durven niets te doen terwijl er zoveel gaande is.

Dat is geen bescheidenheid als deugd, maar respect voor de werkelijkheid van het werk.

Wat dit betekent voor mensen die systemisch werk zoeken

Als je op zoek bent naar een systemisch opsteller of systemisch coach, mag je kritisch zijn. Niet uit wantrouwen, maar uit zelfrespect. Je draagt iets kostbaars met je mee; je systeem, je geschiedenis, je pijn en je verlangen naar beweging. Dat verdient een begeleider die zichzelf kent.

Vraag naar opleiding; en niet alleen naar het aantal studiepunten of diploma's, maar naar wat iemand in zijn of haar eigen proces heeft doorgemaakt. Vraag naar supervisie. Vraag naar hoe lang iemand al werkt en in welke settings. Vraag naar grenzen;  wanneer verwijst iemand door, wanneer zegt hij of zij dat een andere vorm van ondersteuning passender is?

En luister naar je eigen systeem. Dat weet meer dan je denkt. Een goede begeleider creëert een ruimte die veilig is en tegelijkertijd uitnodigt tot beweging. Je hoeft je daarin niet klein te maken, te presteren of indruk te maken. Je mag gewoon zijn wie je bent. Als dat niet het geval is, is dat informatie.

Wat dit betekent voor mensen die in het vak staan

En voor ons, die in dit vak staan,  of ernaar op weg zijn is er een eerlijke uitnodiging.

Blijf jezelf bevragen. Niet als zelfkritiek, maar als levende nieuwsgierigheid. Wat draag jij nog mee dat je werk kleurt? Waar zitten jouw blinde vlekken? Welke thema's activeren jou nog op manieren die je niet altijd herkent?

Draag kwaliteit... niet een marketingpropositie. Draag haar als een innerlijke standaard. Als een commitment aan het veld, aan de mensen die je begeleidt, en aan het werk zelf.

En weest eerlijk over je grenzen. Dat is geen zwakte. Dat is het kenmerk van iemand die werkelijk weet wat hij of zij doet.

Systemisch werk heeft de wereld iets van onbeschrijfelijke waarde te bieden. De lens van het systeem opent deuren die met geen enkele andere benadering worden geopend. Het ziet wat anders onzichtbaar blijft. Het geeft beweging aan wat vastgezeten heeft, soms over generaties.

Maar dat potentieel vraagt om mensen die het dragen kunnen. Niet perfect. Niet alwetend. Maar diep geworteld in hun eigen doorleefde kennis van wat dit werk vraagt. 

Dat is de standaard die we als veld aan onszelf verplicht zijn.

Liefs Daina